Nazewnictwo.
Polska nazwa wilkowór tasmański podkreśla przynależność gatunku do nadrzędu torbaczy inaczej nazywanych workowcami.
Do taksonomii australijskiego gatunku nawiązuje również łacińska nazwa czyli Thylacinus cynocephalus – pierwszy człon został stworzony na podstawie greckiego słowa thylakos czyli torba, a drugi od słowa cynocephaly oznaczającego „psia głowa”. Cała nazwa oznaczałaby mniej więcej „torbacz z głową psa”.
Drapieżnik w języku angielskim nazywany jest Thylacine lub Tasmanian wolf.
Rdzenni Australijczycy również w swoich językach mają nazwy na tasmańskiego wilka – coorinna lub kanunnah albo cab-berr-one-nen-er.
Opis gatunku.
Opis wilkowora tasmańskiego opiera się na
Dorosły osobnik osiągał :
- długość ciała do 100–130 cm, z dodatkowym sztywnym ogonem o długości 50–65 cm.
- wysokość w kłębie wynosiła ok. 60 cm,
- masa ciała wahała się od 9 do 28 kg (choć do 2020 roku uważano że od 15 do 35 kg).
Charakterystyczną cechą tego drapieżnika były ciemne pręgi na grzbiecie i zadzie, których liczba wynosiła od 13 do 20. W zależności od rodziny futro stanowiły gęste i krótkie włosy (1,5 cm) o barwie ciemnobrązowej lub żółtobrązowej na plecach, bokach, kończynach, głowie, uszach, czarnym na ogonie i pasach (jednak one blakły z wiekiem). Na brzuchu owłosienie miało kolor kremowy.
Wilkowór tasmański miał szeroką czaszkę (kształtem przypomina czaszkę lisa rudego) ale węższy niż Dingo pysk. Jego szczęki liczące 46 zębów były zdolne do bardzo szerokiego otwarcia – kąt między górną a dolną szczęką mógł wynieść 80 stopni. Uszy były zaokrąglone, stojące o długości 8 cm.
Każda kończyna miała 4 palce z pazurami które nie chowały się. Choć ze względu na budowę nóg nie mógł nimi biec jak psowate to potrafił tylnymi odbić się od podłoża i skoczyć a po wylądowaniu powtórzyć tę czynność co pozwalało szybko skrócić dystans do ofiary lub ułatwić sobie ucieczkę.
U samic była torba lęgowa otwierana do tyłu co właśnie jest jednym z dowodów przynależności gatunku do torbaczy.
Jak powstał gatunek ?
Historia ewolucji wilkoworów tasmańskich zaczyna się 40 mln lat temu od australijskiej linii ssaków niższych niełazokształtnych wyodrębniła się rodzina wilkoworowatych a w niej powstało 12 gatunków w tym wilk workowaty, które w plejstocenie rozpowszechniły się w Australii i Nowej Gwinei. Dingo napotkały ostatni gatunek reprezentujący ssaki z tej rodziny i można uznać że cała jej historia skończyła się w XX wieku.
Biologia i ekologia.
Wilkowóry tasmańskie był typowymi mięsożercami. Analizy izotopowe kości wskazują, że preferowały polowanie na średniej wielkości ssaki, ptaki, ryby i płazy (nisza ekologiczna była porównywalna do wilków czy kojotów). Konkretnie ich ofiarami padało ptactwo wodne jak kaczki, łyski, czarne łabędzie oraz lądowe jak kureczka wielka i emu tasmańskie. Polowanie obejmowało też małe kangurowate – tj. rdzawoszyje, pademelony i jeszcze mniejsze ssaki jak kolczatki, kitanki, rakali inaczej nazywane bobroszczurami złotobrzusznymi.
Komunikacja miedzy osobnikami odbywała się za pomocą takich dźwięków jak chrząknięcie, skomlenie warczenie, syczenie i coś podobnego do kaszlu.
Wilkowór tasmański żył od 5 do 7 lat na wolności i prowadził raczej nocny tryb życia, posługując się wzrokiem i węchem podczas łowów. Niektóre źródła wskazują na życie w parach lub małych grupach rodzinnych. W ciągu dnia osobniki przebywały w małych jaskiniach lub dziur na dole pni drzew, ewentualnie robiły sobie schronienie z gałęzi, kory i liści paproci.
Okres rozrodczy trwał cały rok a jego szczyt przypadał na zimę i wiosnę. Ciąża była krótka, a młode rozwijały się w torbie matki przez 3 miesiące. Miot liczył od 2 do 4 noworodków które na początku swojego życia były bez futra i niewidome, ale mogły otwierać oczy. Gdy potomstwo osiągnęło zbyt dużą wagę dla samicy, musiało opuścić torbę. W tym momencie młode miały już owłosienie i wzrok.
Zasięg i występowanie.
W plejstocenie wilkowór tasmański zamieszkiwał rozległe obszary Australii i Nowej Gwinei. W późnym holocenie jego zasięg ograniczył się wyłącznie do Tasmanii (mapa po lewej stronie). Preferował zróżnicowane środowiska – od lasów eukaliptusowych po tereny otwarte. Terytorium jednej rodziny wynosiło od 40 do 80 km kw. w zależności od zasobów terenu i siły grupy.
Kilka tysięcy lat temu pojawiły się Dingo i zaadaptowały w Australii co spowodowało że wilkowory zaczęły być stopniowo wpierane z kontynentu. W czasach okupacji brytyjskiej pozostała na Tasmanii cała populacja gatunku była tępiona przez ludzi, a ostanie osobniki umarły w niewoli.
Historyczne obserwacje i opisy.
Osadnicy z Europy widząc po raz pierwszy zwierzę podobne do znanych psowatych nazywali je „wilkiem” lub „psem” czasem „lisem”.
Nie inaczej było z bohaterem tego artykułu gdyż wilkowór tasmański był nazwany „wilkiem” choć z psowatymi poza drapieżnictwem nie miał nic wspólnego i dziś widzimy jak bardzo Europejczycy pomylili się w swoich osądach. Pamiętajmy jednak że pierwsi badacze nie mieli takich możliwości jak dzisiejsi to skąd mogli wiedzieć że się mylą ?
Jednak kolonizatorzy zobaczyli wilkowory dopiero gdy dotarli na wyspę Tasmanię (którą odkrył Abel Tasman) w 1642 roku. Gdy na przełomie XVIII i XIX wieku zaczęto prowadzić dokładne obserwacje powstały opisy z którymi mogli zapoznać się Australijczycy za pośrednictwem gazet. Przyrodnicy początkowo widzieli w tym zwierzęciu cechy tygrysa (pasy na plecach i pazury) oraz wilka ze względu na kształt głowy i pysk. Od początku XIX stulecia publikowano rysunki, które z czasem były coraz dokładniejsze i trafiały do encyklopedii.
Na początku XX wieku przyglądano się zachowaniu tych wilkoworowatych w warunkach niewoli jak i w naturalnym środowisku. Po śmierci ostatniego przedstawiciela (choć niektórzy do dziś negują że gatunek wyginął) przeprowadzano badania na szkieletach i były one coraz dokładniejsze. W obecnych czasach naukowcy skupiają się na analizie kodu genetycznego.
Wymieranie i zagłada.
Wilki workowate przez setki tysięcy lat były powszechne na terenach Papui-Nowej Gwinei i Australii z Tasmanią. Trwało to dopóki nie pojawił się kilka tysięcy lat temu nowy gatunek w lokalnej faunie czyli Dingo – psowaty który był większy i silniejszy. Na dodatek dzięki wrodzonym zdolnościom adaptacyjnym Dingo mógł podjąć szybką ekspansję a jego baza pokarmowa obejmowała również te gatunki na które polowały drapieżne torbacze. Starzy mięsożercy nie mogli rywalizować z psowatymi przybyszami – wilkoworkowate nie były tak szybkie, silne. Dingo zakładały większe rodziny i nie napotykając większego oporu spychały konkurentów z ich terenów. Do XIX w. zachowała się tylko populacja na Tasmanii a rude psowate stały się najważniejszym drapieżnikiem na kontynencie i Nowej Gwinei.
Jednak wilkowory tasmańskie miały doświadczyć kolejnych nieszczęść. Po przybyciu Europejczyków na Tasmanię w XIX wieku uznano je za szkodniki zagrażającego hodowli owiec. Prawda była taka te „wilki-torbacze” nie były w stanie zabijać tak dużych ofiar jak owca, ale mimo to wprowadzono system nagród za ich zabijanie. Od 1888 roku do 1909 roku wypłacono tysiące takich nagród. Gatunek torbacza był także narażony na choroby zakaźne i konkurencję ze strony psów (kolejny z rodzaju canis zagroził wilkoworom). Utratą kolejnych siedlisk i coraz gorsze warunki do zakładania rodzin doprowadziły do szybkiego spadku populacji. Niektóre osobniki były łapane i trzymane w niewoli np. na potrzeby ogrodów zoologicznych, a ostatni z nich miał umrzeć niezabity w 1936 roku w Hobart Zoo.
Poniżej zdjęcia upolowanych wilków workowatych.
Obserwacje po wymarciu.
Mimo oficjalnego uznania wilkowora tasmańskiego za gatunek wymarły, przez kolejne dekady pojawiały się doniesienia o jego obserwacjach. Raporty pochodziły zarówno z Tasmanii, jak i kontynentalnej Australii. Większość z nich nie została potwierdzona naukowo, jednak prowadzone są inicjatywy monitoringu przy użyciu kamer-pułapek i projektów 'citizen science’. Najnowsze badania (Beck i in., 2023) pokazują, że zainteresowanie poszukiwaniami gatunku wciąż jest żywe.
Najnowsze badania.
Badania genomowe (Feigin i in., 2018) dostarczyły pełnej sekwencji DNA wilkowora tasmańskiego, ujawniając jego podatność na choroby i niską zmienność genetyczną. Projekt prowadzony przez University of Melbourne (Pask, 2022) ma na celu rekonstrukcję genomu i potencjalne przywrócenie gatunku przy użyciu technik inżynierii genetycznej. Analizy ekologiczne (Sleightholme & Campbell, 2021) podkreślają, że wymarcie wilka workowatego było wynikiem synergii kilku czynników: działalności człowieka, konkurencji z dingo oraz epidemii.
Znaczenie kulturowe i ochrona przyrody.
Wilkowór tasmański stał się ikoną Tasmanii i całej Australii. Jego wizerunek pojawia się w sztuce, folklorze i współczesnych kampaniach edukacyjnych. Gatunek stanowi przestrogę przed konsekwencjami działań człowieka i inspiruje ruchy na rzecz ochrony przyrody. Współczesne dyskusje wokół de-ekstynkcji wywołują pytania etyczne i ekologiczne dotyczące odtwarzania wymarłych gatunków.
Niedawne nagrania publikowane w Internecie wzbudziły sensacje i jak to zwykle bywa eksperci musieli wyjaśniać co jest prawdą a co nie. Pod tekstem załączam materiał traktujący o sześciu takich nagraniach :
Źródła :
Feigin, C. Y., et al. (2018). Genome of the Tasmanian tiger. Nature Ecology & Evolution.
White, L. C., et al. (2019). Stable isotope analysis of the Tasmanian tiger. Proceedings of the Royal Society B.
Sleightholme, S. R., & Campbell, C. R. (2021). Modelling extinction of Thylacinus cynocephalus. Journal of Biogeography.
Pask, A. (2022). De-extinction and the thylacine project. University of Melbourne.
Beck, R., et al. (2023). Citizen science and camera trapping in Tasmania. Austral Ecology.
Kutschera, U. (2020). The Tasmanian tiger in culture and conservation. Evolution: Education and Outreach.
Paddle, R. (2000). The Last Tasmanian Tiger: The History and Extinction of the Thylacine. Cambridge University Press.
Sleightholme, S. R. (2012). Thylacine sightings and field reports. Australian Zoologist.
