W tym artykule przedstawiam legendy o wilkach które powstały w średniowieczu i czasach późniejszych.
Przytoczone w tym artykule legendy można podzielić zasadniczo na dwa rodzaje – tam gdzie wilk jest bohaterem i tam gdzie jest złoczyńcą (niestety tych drugich jest więcej).
Ciekawe które z nich znasz, a które poznasz dzięki „Wilczemu portalowi” ?
Zapraszam cię do lektury.
Bohaterski wilk z Malzeville.
Rzadko w legendach o wilkach przedstawiano te drapieżniki jako ratujące komuś życie, stające w obronie ludzi. Jedna z nielicznych legend ukazujących wilka jako tego dobrego powstała w regionie Lotaryngii (dziś część Francji).
To właśnie bohaterski wilk z Malzeville łamie stereotypy, które utrwaliły się w wielu kulturach narodów Europy. Kogo uratował wilczy bohater ?
Siostrzenica księcia.
Książę Lotaryngii Rene II, oprócz zapewniania bezpieczeństwa krajowi, robił co w jego mocy by chronić swoją siostrzenicę Joannę de Vaudemont.
Dziewczynka miała tak bardzo dość przebywania w pałacu wuja, że pewnego dnia wymknęła się. Wyszła nawet poza miasto Nancy, gdzie znajdowała się książęca rezydencja.
Szła przez okoliczne łąki i pola. Miejscowi rolnicy zauważyli i rozpoznali ją i poczuli się w obowiązku ostrzec Joannę przed strasznym wilkiem. Wilk ten miał przemieszczać po lesie niedaleko miejscowości Malzeville i stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo dla ludzi. Dziewczynka mimo tego postanowiła pójść do lasu.
Dziewczynka wpada w tarapaty.
Gdy już znalazła się pośród drzew, usłyszała bardzo niepokojący trzask łamanych gałęzi. Jednak nie był to wilk o którym mówili rolnicy. Okazało się że to zarośnięty człowiek z mieczem szedł po lesie. Joanna go nie znała, ale on wiedział kim ona jest. Napotkany mężczyzna był Armandem de Dieulouard, który został wygnany przez Rene II. Powiedział do Joanny że dokona na niej zemsty za decyzję jej wuja.
Niespodziewany ratunek.
W momencie gdy Armand przygotowywał się do ciosu swym mieczem by zabić dziewczynkę, zaatakował go wilk. Zaskoczony mężczyzna chciał uciec, ale drapieżnik go dopadł i zagryzł na śmierć.
Po pozbyciu się bandyty wilk spojrzał na Joannę a ta zemdlała. Dopiero jak odzyskała przytomność w obecności bohaterskiego canis lupus , uświadomiła sobie to jemu zawdzięcza życie. Zwierzę było zagrożeniem, ale dla tych którzy chcieli krzywdzić innych. Dziewczynka pogłaskała dobrego wilka. Gdy docierali na koniach wysłannicy księcia, wilk uciekł.
Książęca wdzięczność wobec wilka.
Po powrocie Joanna opowiedziała wujowi o tym co w lesie zaszło. Rene II był wzruszony i szczęśliwy, że jego siostrzenicy nic się nie stało. By odwdzięczyć się jakoś wilczemu bohaterowi książę zakazał polowań na wilki i ufundował kaplicę wilczej paszczy.
Święty Herweusz i jego wilk
Jednak z legend o wilku i świętym pochodzi z czasów królestwa Franków i opowiada o świętym imieniem Herweusz, który był nazywany „ślepym śpiewakiem z Bretonii”. Człowiek ten faktycznie żył w VI wieku n.e.,
był niewidomy od urodzenia. Talent do śpiewania odziedziczył po swym ojcu Harvionie – pieśniarzu goszczącym na królewskich dworach.
Herweusz prowadził życie pustelnika i towarzyszył mu wierny pies. Pewnego dnia czworonożny przyjaciel Bretona został napadnięty przez czarnego wilka. Pies nie przeżył ataku. Śpiewak choć nie widział co się stało zdał sobie sprawę że został pozbawiony swojego pupila. Żal go ogarnął, ale nie mścił się na wilku. Nakazał drapieżnikowi by ten zastąpił mu towarzysza.
Herweusz i czarny wilk stworzyli z czasem zgrany duet i razem przemierzali bretońskie drogi. Wilk chronił swego pana i nie krzywdził jego zwierząt gospodarskich gdy spał u niego.
Isengrim.
W jednej z średniowiecznych legend o wilkach (a właściwie poematu w języku łacińskim z XII wieku) pt. „Ysengrimus” pojawia się postać wilka o imieniu Isengrim.
Isengrim to zła postać będąca w konlikcie z przebiegłym lisem Reinardem. Na początku poematu w czasie pierwszego spotkania wilk wygrywa z lisem gdyż udaje mu się go oszukać, ale to jedyne zwycięstwo wilka. Reinard jest sprytniejszy i za każdym razem wygrywa z Isengrimem.
Lis wielokrotnie oszukuje i upokarza wilka. Raz kazał Isengrimowi by ten użył swojego ogona jako sieci do łowienia ryb. Wilk przymarzł tylną częścią ciała do jeziora. Lis naśmiewał się z wilka każąc mu wstać.
Według najpopularniejszej interpretacji wilk Isengrimus ma reprezentować chciwych mnichów, którym tak jak wilkom „ciągle mało”. Reinard ma symbolizować sprzeciw i spryt biednych ludzi którzy walczą z grabieżą jaką prowadzą mnisi.
Lis, Wilk i Gospodarz.
Poemat „Lis, Wilk i Gospodarz” został napisany w XV wieku przez szkota Roberta Henrysona. Tekst nie jest do końca legendą o wilku, a bardziej bajką w której Gospodarz ma oddać swoje woły Wilkowi. Przed oddaniem Gospodarz składa przy świadkach przysięgę że Wilk otrzyma cześć inwentarza.
Lis stanowi kogoś w rodzaju pośrednika i przeprowadza osobną rozmowę z Wilkiem i osobną z Gospodarzem. Lis namawia Wilka by ten odrzucił propozycję Gospodarza, a w zamian Lis oferuje nagrodę Wilkowi. Oba psowate docierają do studni i Lis mówi Wilkowi że tam jest nagroda. Wilk wpada do studni a Lis wraca do gospodarza by zabrać woły.
W tej bajce Wilk symbolizuje zło jakiego dopuszczają się ludzie, Lis ma diabelskie cechy a Gospodarz to przerażony, ale dobry i pobożny człowiek bezsilny wobec diabła i złych ludzi.
Żelazny Wilk.
Na Litwie (i również w Polsce) popularna jest legenda o wilku. Jest ona dość nietypowa. Opowieść związana jest z założeniem Wilna.
Wielki książę Litewski Giedymin podczas polowania zabił tura (wymarły gatunek z rodziny wołowatych). Wycieńczony władca polowaniem postanowi zrobić nocleg w miejscu łowów. Żaden człowiek ani zwierz nie zakłócił jego spoczynku, ale Giedymin miał niezwykły sen.
W tym śnie pojawił się „Żelazny Wilk” – psowaty był wielki, silny i miał na sobie stalową zbroję. Moc jego wycia była sto razy silniejsza niż innych wilków. Oto Żelazny Wilk stał dumnie na Łysej Górze.
Wielki książę opowiedział o tym śnie najwyższemu litewskiemu kapłanowi Lizdejko. Giedymin prosił duchownego o interpretację snu z Żelaznym Wilkiem stojącym na Łysej Górze. Lizdejko powiedział władcy iż ten powinien założyć gród stołeczny (przyszłą stolicę) w miejscu o którym śnił. Władca Litwy uznał że potrzebna będzie nowa stolica więc kazał swoim ludziom zbudować dwa grody obok siebie – wyższy na Łysej Górze i niższy Swintorozie (obecnie Szyrwinty). Wyższy gród stanowił nową stolicę – Wilno. Natomiast miasto Trok po zbudowaniu nowego grodu przestało pełnić funkcję stolicy.
Adam Mickiewicz nawiązał w Panu Tadeuszu do Żelaznego Wilka i mitu założycielskiego Wilna.
Legenda o wilku w żelaznej zbroi miała też odzwierciedlenie w litewskiej polityce. W 1927 r. powstała partia Związek Żelazny Wilk gromadząca ludzi o poglądach faszystowskich, szowinistycznych ze szczególną nienawiścią do Polaków, Żydów i Rosjan. Członkowie tej partii próbowali dokonać zamachu stanu, ale ponieśli porażkę.
Więcej legend...
To nie wszystkie europejskie legendy o wilkach – nie chciałem wszystkich zamieszczać w jednym artykule.
Średniowieczne i późniejsze legendy z wilkami dotyczą także ludzi których uznano za Świętych. Przykładowo :
- Św. Franciszek z Asyżu i bestia z Gubbio.
- Święci z Irlandii i towarzyszące im wilki.
Istnieją również polskie wilcze legendy jak o krakowskim biskupie którego w klasztorze nawiedził duch wilka.
Jesli chcesz zapoznać się z tymi opowieściami to zajrzyj do kategorii „Kultury Europejskie„.
